آکادمی و موسسه علمی پژوهشی ابن سینا

انجام رساله دکتری ادبیات - انجام پایان نامه ارشد ادبیات

درمقدمه ی جستارهایم درباره ی داستایفسکی (1962) اشاره ی مختصری به باختین کردم وگفتم که به اعتقاد او، « داستایفسکی» نوع خاصی ازرمان چندصدایی (polyphonic) پدید آورده است، رمانی باصداهای بسیارکه هیچکدام را نمیتوان صدای خود نویسنده شمرد. اوبه استنتاج آشکارا نادرستی رسیده است که "همه ی تعاریف وهمه ی نظرگاه ها بخشی ازگفتگو میشوند و دردنیای داستایفسکی سخن آخر وجود ندارد." درآن زمان چیزی درباره ی باختین نمیدانستم وآگاه نبودم که آناتولی لوناچارسکی «کمیسا ارشاد» درواقع کتاب باختین را بانظر تایید بررسی کرده است.(ولک، 1388: 505 )
توجه به باختین درمغرب زمین مرا برآن داشت تاآثارش را بادقت بیشتر بخوانم ودر 1980، دراجلاس انجمن بین المللی داستایفسکی در برگامو، ایتالیا، خطابه ای باعنوان «چندصدایی وامر کارناوال وارنزد باختین» ایراد کردم. درگفتارم زبانشناسی یا به قول باختین «زبان شناسی خوداندیش» راعمدا نادیده گرفتم و همّ خودرا صرف رد اطلاق صفات چندصدایی یاکارناوال وار به آثار داستایفسکی کردم. باختین مصرانه میگوید که داستایفسکی گونه ی کاملا جدیدی از رمان خلق کرده و آن را «چندصدایی» می نامد: اینگونه رمان حاوی صداهای کاملا مساوی ومستقل است که هریک به خودی خود عامل شناسایی میشود ودرخدمت پیشبرد موضع عقیدتی مولف نیست. درتاکید برسرشت نمایشی رمان های داستایفسکی، مفهوم تنازعی که داستایفسکی خلق کرده، قدرت همدلی ای که نسبت به متنوع ترین نظرگاه ها وموضع های عقیدتی درباره ی زندگی نشان داده بی تردید حق به جانب باختین است، امااگر این نظررا تا بدانجا توسع بخشد که صدای نویسنده و زاویه بینش شخصی داستایفسکی راانکارکند به خطارفته است. گذشته ازهمه چیز، «چندصدایی» فقط استعاره است، ودراطلاق به رمان ، قیاسی مع الفارق ، زیراازصفات ذاتی رمان است که براساس توالی خطی به وقوع پیوندد. کاربرد آن در ادبیات، پیشینه ی بسیارکهن دارد. تاجایی که من میدانم ، نخستین بار درزمانی پیش از 1865 درتفکرات اتولودویگ آمده که حاوی بخشی باعنوان «گفتگوی چندصدایی» است. خود باختین به استفاده از این تعبیر درنوشته ی و.کومارویچ و به کاربرد تعبیر «کنتر پوان» بااستعاره ی اندکی متفاوت لئونید گروسمان حاکی ازکم وبیش همین نکته ، اشاره میکند. اماتعبیرات «چندصدایی» و «کنترپوان» ونیز مقایسه باسمفونی های گوستاف مالر و دیگران، صرفا به واقعیت تردید ناپذیری راجع اند که رمان های داستایفسکی، به تعبیری که اززمان صناعت داستان نویسی (1920) پرسی لابک رواج یافته، «صحنه به صحنه »اند، نه «تمام نما». داستایفسکی درساخت رمان هایش پیرامون صحنه های گفتگو، مکالمه، مباحثه و ارائه ی دلیل میان سه یاچندنفر، احتمالا ازهرنویسنده ی پیش ازخود فراتر رفته . کسی نمیخواهد که احساس عمومی غنا وتراکم و تکثرصداهای متعارض راانکارکند. باختین این واقعیت را نادیده میگیرد که موضوع صداهای مستقل دراین رمان ها ناشی ازهمان ملزوماتی است که درهنر نمایش وجود دارد. اماچه کسی میتواند صدای راسین و شیلر و کلاسیت و ایبسن ویا حتی شکسپیر رادرنیابد؟ باختین گفته ی چرنیشفسکی رابا تایید آشکار نقل میکند: « اوتللو میگوید "آری،" ایاگو "نه." شکسپیر هیچ نمیگوید». اما شکسپیر آشکارا به ایاگو « نه » گفته است. 
اظهارنظردرست باختین و دیگران ناظر براینکه داستایفسکی همیشه « به هریک ازنظرگاه های مخالف اجازه می دهد که به حداکثر قدرت و عمق خویش، به بیشترین حد توجیه پذیری پرورانده شوند» نافی این واقعیت نیست که داستایفسکی نظر صریح خود را درباره ی ارزش ها یانظرگاه عرضه شده ازسوی هرگوینده اعلام میکند. دراین نکته نمیتوان تردید کرد که، مثلا، در«جنایت و مکافات» میدانیم که داستایفسکی چه چیزی را خیر و چه چیزی را شر میداند وباحکم کتاب مقدس موافق است که « نباید به قتل دست بزنی» _ حتی کشتن یک « شپش» ، وحتی یک رباخوار سالخورده و بی فایده و حتی مضر. اگر داستایفسکی صرفا عقایدش رابیان میکرد، هنرمند نمی بود. آنها را درموقعیت ها وآدمهای داستانی به نمایش میگذارد و متجسم میکند. درمورد جزییات میتوان تردید کرد، لکن به طورکلی نظرهای داستایفسکی درباره ی آدمهای داستانی اش وافکارشان به قدرکفایت واضح است. باختین اذعان میکند که داستایفسکی مقالاتی نوشته است که درآنها « عقاید مورد تاییدش را درقالب تک گویی» بیان کرده است. ولی باختین سعی میکند تاتفاوت میان بیان صریح درمقاله وطرح کردن همان عقاید رادر رمان، چنان فاحش نشان دهد که بتواند منکر هرنظرگاه مشخص یاحتی هرزاویه دید معین نزد داستایفسکی رمان نویس گردد. (همان، 509، 510، 511)
امتیاز کتاب باختین درطرح ریشه ای موضوع جنبه ی نمایشی آثار داستایفسکی واشاره به ارتباط آنها دیگر نوع های ادبی قدیم تراست. اما درهردو مورد بی نهایت غلو میکند. (همان، 519) 

جهت دانلود فایل کامل کلیک کنید

در صورت داشتن هرگونه سوال و یا نیاز به مشاوره در زمینه انجام رساله دکتری ادبیات و یا انجام پایان نامه ارشد ادبیات با ما در ارتباط باشید.